QASHQAYILAR

Qaşqayı eliniŋ xoş elhan  irçisi dunyadan getdi

bu xeberi ki héşidim, simiglerim titiradi. Béleme béle geldi ki qaşqayı simigleride titiradi.başarméyrdim qabul édmeyem, dunya ta varımış boyumuş ve ta var éle budur fanı dunya. Ama onançez ki Mehmed hüseyn qeşeng sesiynen irléyr ô bizde qulaq asırag, bizim içi dirridir, éŋ azı xatırası.

  Onançaz ki yaşadı bizim iftixadrımızıdı ve ondada ki öldü iftixarinan öldü, bütün qaşqayı milleti gelmişlerdiler ki soŋ keşe içi ve şayed de birimki keşe içi öz vamlarını ede édeler öz vamını eda éden élmiz eslisine.( Biz adat édmişeg bir adam ki aramızda qedrini blmeyerg, dilimiz tekin ki indi ki aramızda qedrini bilméyreg) o zamanançaz ki dirriydi öz ferhengimiz, musiqimiz ve dilimiz için, az qoymadı. Onda da ki öldü de qaşqayılar bir yére yiğdi ta bileler ki birdirler. Olar déyeŋ onançaz ki dirriydi iftixarinan yaşadı ve ondada ki öldü, iftixarinan öldü, ve biz bir yol daha özümüze yô ona iftixar éddig.

Şayad ölmegiynen séyrdi bize munu déye “ay uxuda yatanlar, qedr bilmeyenler biliŋ ki men, sizigŋ diliŋiz ve éliŋiz tekin iftixarli yaşayram ama eger meni unutaŋız ô qedrimi bilmeyeŋiz bu dungadan géderem. Gerçegden ki bizim élimiziŋ ô dilimiziŋ ruhuydı. Çoxu ölür ve aradan gédiyir, ama o işler ki görür bélesinden yadgar qalıyır. Geliŋ ta onuŋ tekin öz déynimizi ferhengimize ve élimize éda édeg, ta élimiz iftixarınan yaşaya ve eyer de qerardır aradan géde iftixarınan aradan géde. Ne bu ki, az az ve tatlaşmış aradan géde. Çox daha qomlar dunyanuŋ dörd metrefinde aradan gédiyirler, ama déyiliyir ki axırkı adam filan Amirika qebilesin den aradan géddi ama öz diline danışırdı ve onuŋ ölmegiynen o dilde dunyadan géddi. Ama eger o adam Meselen inglizceleşmişdi daha héç onuŋ ölmegide tarıxda déyilmezdi ve yazılmazdı.

O zad ki mehmed hüseyn kiyaniy bizim içi buqed eziz ve deyerli édiyirdi buyudı ki

Bizim qaşqayımız aynasıydı ve sembulı, onan çez ki dirilik édirdi iftixarınanıdı ve ondada ki öldü ifixarınanıdı, geliŋ ta bélesinden örgeneg, neyin yaşamagı yô neyin ölmegi yô qomaykk xatıresi ve sesi ürgimizden ve qulaqumuzdan géde, neyçi ki onançez ki bizim içi deyerlidir, bélesinden danışılır, yazılır, oxulur ve héşidilinir dirridir ve dirri qalar....

    Béleme béle gelir ki eger bir tat bikile yô déye siziñ diliñiz bir ölmiş dildir çox heddençez heqlidir, neyçiki ola biler déyeñ  qaşqayı türkçesi ya her daha ad ki ola adlayañ, qaşqayılar için muhum ô enemli bilinmemiş ya bu ki rişeden ehemiyetsizdir, yô eger bu léynen ileri gédek gelen nesl héç qaşqayı türkcesine danışa bilmez, bu izden ki héç kimse yoxdur ki onlara örgede, neyçiki analar ve babalar içi bu qaşqayı dili deyl ki deyerlidir, belki bu Tacıkı ya İnglisidir ya... şayed bu baxış bir tebiyi yô heqli baxış géze gele: "ne çörek var ne de péréstij, ne de pala" ki eks halda, türkiye danışmak utanmak ô xicalet ô qorxuyu ô çörek kesilmek  getiriyir.

    Xob eger munu qabul édek ki iştibahdir," sora déyerem neyçi" Ola biler ikki sorum soruşañ

?1varı zad pala yô çörek ô özge baxışından öziñi görmedir ya yow daha zadlarda vardır ki muhumdur

2eger de başarañ ayrı dilinen ya kimlikinen bir yére de çatañ, o adam ki bir yére çatmış kimdir, bi  qaşqayı _?türkidir ya bir tatlaşmuş, tacıklaşmış ya manqurtlaşmış adam

   Çox ayaydın, işşiğ ô bellidir ki adam bir cenbeli yô bir bodli canavar deyl, ki feqet qarn ô bir qeriş qarn altında xulasa ola. Ferhengi yô ictimayi ihtiyaclar varıdır ki çox yérlerde adamlik  ô héyvanlik merzidir "eger biz gelek économik niyazları bir tutak pul ô palaynan", eger biri béle baxış varı olar adamınan, canavar arasında héç ferq yoxdur, pes özini bir canavarınan izdenize bir biliyir.

   Munuñ ki biz hedefe çatmaki her vesileynen  qabul varımız ola üstüne gep yoxumdir, gep muna geliyir ki eger biz özlik ya öz gördilik üstünden de bu işi görek, géne de burda bir çelişgi ya "paradox" var, o çelişgi budur ki "öz" ya "kimlik" nemenedir ya nenesedir. Eger "öziñi" satmak ô özge olmak ya özgeye nökerlik édmek, güce yô palaya çatmak qiymetidir çox aydındır ki o adam ki bir yére çatmaış daha o adam deyl ve, eslen hedefine étişmemiş? Öziñ ya hedef ki héçne deyl ki özge olmakdır. Xob çox aleyindir ki özge olmak bu añlama geliyir "tatlaşmak". Biz qaşqayılar her kes ki türk deyl ya türki danışmiyir tat déyerk pes o ana yô ata ki uşşağına türki örgedméyr öz eliyinen bilmiş ya bilmezakam tat nökerlikini édiyir ô öz kimlikini aradan apariyir, ve munuñ menisi budur ki eger ana_babalar béle baxışınan dünyaya baxalar bizim dilimiz aradan géder, sora kimlikimiz ve onadır ki duşmen hedefine çatar yeni bizim adımızı arıdar ve yox éder, dizdir ki biz qaşqayılar éle indide çox zecrler ô bedbextlikler çekirek ama varısından büyük derd budur ki bizi öz elimizinen aradan aparalar ô yox édeler.

   Yazınıñ sonunda géne evelki cumlalara bikilirem ki o tat heqlıdır onançez ki biz öz deyerimiz, varlıqımız, kimlikimiz, özimizi yô dilimiz qedrini bilmeyek, ama eger oyanak ô oxudakı yatanları de oyardak onnaddır ki daha o tat baxışı bize heqli göze gelmez, pes geliñ oyanakô ...

Sözümü açmak içi zemine döşürmeyi héç lazım görméyrem, muna xatır kı işlerimizde çox gécikmişek éle munuŋ ici de mundan artıq vextimiziŋ öldürmeyini düz iş bilméyrem,geliŋ geçmişimizinen indimize bir baxak bulları qoyak birbiriŋ qırağına da birbirinen ölçek (muqayyise édek), geçmişimiziŋ çoxunu biliyrek onları da kı bilméyrek ana bamızdan ve qerri qocalarımızdan soruşak. Bilek görek bir béle vext geçmişdir özlerimiz ve bu milletimiz (qashqayımız) ne ferxler édmişdir , geçen yanlışlarımızdan(iştabalarımızdan) neğed ders almışak . örnek(numuna) içi şeyed varımız biliyrek ki’’ Sowlet dowle’’ve qaşqayı eskerleri (serbazları) neyin iranıŋ günéyinde(cunubunda) ingilis ertişiniŋ qabağında dayandılar da qoymadılar bu bölge(menteğe) ingilisliler eline düşe, éle bura kı indi olmuş iran içi xerclik qaynağı( menbéeyé deramed) .ve munuda görüyrek ki bu iş bu deyişik(ce’li/cehli) tarıx kitablarında ayrı adamlarıŋ (delvarlılar , teŋıstanlılar) adına vurulmuşdur . ve bizlere ve uşaqlarımıza da bu yalantarıxı oxutduruyrlar. ‘‘sowlet dowle’’ oğullarınıŋ(nasır ,xosrow,...) da iran içi savaşmklarından ve iran ınqılabında olan neqşlerinden de varı kesiŋ xeber varıdır , hem meşrute ınqılabında hem de islamı ınqılabda varımışak ama héç birinden sora bize bir zad çatmamış . hukumetler deyşilmiş ama bize sarı siyasetleri deyşimemiş. Inqılablarına yardımcı(kömek éden) olmuşak. Ama ınqılab neticeye çatandan sora tutulmuşak, vurulmuşak, qowulmuşak, soyulmuşak, öldürülmüşek , ....

     Dédiyim tekin  munlar feqet bir para örneyidi bizim tarıxdakı béleyi béleyi işlerimizden, qaşqayı milletiniŋ tarıxda béle olayları(hadise) ve oyunları  çoxdur hetta bir parasını heç bilméyrek.ama geliŋ baxak görek bu işlerimizden elimize çatan neler olmuşdur? Avaralıkdan , yaman günlükden , dayraq payraq oldukdan ayrı heşne bize ayıt olmadı bu işlerimizden.

     béledir yoldaşlar , nökerligiŋ mundan yéy sonuçu(neticesi) ola bilmez, te işlerinden geleneŋ béleŋden iş çekerler , dalıŋa ük ükleyerler , dalıŋa minerler , ama işleri tükenende vurarlar boynuŋ ardından atarlar yazzıya , béleŋi gülüncü éderler ondan sora da turarlar béleŋe gülerler . ezel günden işimiz oldu özgelere nökerlik edmek , el ayaq içinde olmak , onu muna qulluq édmek , buda indi günümüzdür , turumumuzdur(veziyetimizdir).hemmişe onu mun hedefi içi savaşdık , olduk el yağlığı , özgeler hedefi içi qurbanlıq olduk , göynümüz de barıkellalara xoşudu.heç vext özümüz içi bir hedef  tutmadık onuŋ quluncunda olak, onuŋ içi savaşak , hemmişe turduk  xelx gele bize déye ne iş göresiyek. Héç bu fikirde deyildik ki bizde éle bu ayrı xelx tekin bir adamak bizde de yaşamak heqqi var , heç vext özümüz deyilmişek , hemmişe özümüzden qaçmışak , bu fikirdeymişek ki özümüzü birine yapıştırak , her dördümüz özümüzü birine yapıştırmışak çun kı éle birbirden de qaçıyrmışak , bir olakmamışak ,...

Béle milletiŋ de axırı mundan yéy olmaz.

 Bunlar işlerdir ki biz tarıxda görmüşek ve indiki turumumuzda(vezimiz) éle bu işlerimiziŋ sonuçudur(neticesidir),ama bizim beddexligimiz burdadır kı biz varı bu zadları bile bile,göre göre géne de éle bu yolları gédiyrek ,géne de nökerlik édiyrek , géne de onu muna qulluq édiyrek , géne de qedimki lerimiz léy gédiyrek eslen adama béle geliyr ki biz éle nökerlik içi yaranmışak, heni de özümüzü tanımamışak ya kı eslen seméyrek tanıyak , her kes her millet öz işindedir öz fikirindedir ama biz muşşu muşşunan yatıyrak , ne bilem şeyed de özümüzü uxuya vurmuşak , vezimizde ki gün be gün beterleşiyr , dowrı berimizdeyiler ileri gediyrler biz géri gédiyrek  eye özümüzü tanımadık özümüze deyer vérmedik özgeler de  bize deyer vérmez , eye sedik onu munuŋ el ayağı içinde olak günümüz mundan péster olar kı yeyter olmaz , bu söz qulağımızda ola kı tatdan bize qardaş olmaz éle bu cur ki indiyenençez olmamış. Biz bélelerine çox qulluq édmişek ama onlar zehmetlerimiziŋ yérine feqet bizlere xıyanat edmişler, dilimizi, kimligimizi yerlerimizi nebilem varı zadımızı elimizden almışlar, heye doslar biz etteyimizde düşmen bécertmişek , valla düşmendirler bize bu sözüme ınanıŋ. 5 il mundan ileri de ki heç yadımızdan çıxmamış, fırzabad savaşında nahaq yére qanı tökülen qardaşlarımızı déyrem , héç bilmedik bu ölüme géden igidlerimiz harda gorlandılar yanı bélemize heç ıcaza vérmediler ki bilek , görüŋ harasıdır, ölümüz yérine gédmek ıcazası da yoxumuzdur , ölümüzüŋ harda ve haçan gorlanmasını da onlar gerek bize déye , nezeriŋize ölsek bu dirriligimizden yey deyil.  Bu zadları varı bile bile biz heni de tatları özümüze qardaş biliyrek , heni de dostu düşmenimizi tanımamışak , géne de özge ipiynen quyuya gediyrek , heni de tatlar bize gulu meleŋ ediyr. Bulları men özümden déméyrem . béye éle bu fırzabadıŋ meclis seçgisi(intixabat) deyildi ? néççe igid cahalımızı ölüme vérdirenden sora géne yığıldık bir tatı yolladık meclise , bir olmak yérıne néççe béyle olduk her birşmiz bir aŋlamaz yolladık méydana. Bir paramız da kı reyimizi vérdik tata , biliyreŋiz ne var? Özümüz arı-neŋ aŋlaméyrak , bir bir qanına suyuzak , hazır deyilek özümüzden biri bir yére çata varımızıŋ da işimizden gele , varımız déyrek men . onançaz da kı men men eddik ve her kes bir nay çaldı heç yére çatmak varı yéerde de vurarlar başımız içine.

   Munları dédim ki biz tarıxa baxmamışak héç vext tarıxdan ders almamışak , biliyreŋiz ki bir adam kı bir yanlışı (iştabayı) ikki yol tıkrar édiyr bélesine ebleh déyirler exmeq déyirler , ama bizler tarıx boyu bir yanlışı bir bir quluncundan tıkrarléyrak  héç öz üstümüze de getirméyrek . gerçekden olmaz qaçaŋ bizler indi burda éle eblehek exmeğek. Yoldaşlar, dildaşlar, soydaşlar ; geliŋ tarıxdan ders alak , geliŋ yanlışlarımızı tıkralamakdan el çekek . geliŋ birde bu ilerki géddikimiz yolları daha gédméyek , özümüze gelek , özgeden el çekek , dostu düşmenimizi tanıyak , geliŋ özümüzde ayrı milletler tekin özümüz içi yaşayak (dirrilik édek) bizim özümüzde hem dil var hem tarıx var hem él var hem oba var hem yér varımız hem de yurd. qalan zadları da eye seyek ele getire bilerek , feqet onançazdırkı özümüze gelek , heşne bizim içi ımkansız deyil. burançaz özge  içi yaşamayımızdan héç xeyr görmemişek ki heç her ne de varımızımış elden vériyrek. geliŋ ta mundan gecter olmamış aradan gédmeyimiziŋ  qabağını alak.

Geliŋ öz şahımız olak öz nökerimiz , özge bıçağına sap olmak besdir.